Een luiaard is geen mislukte aap: een manifest voor een inclusieve, matriarchale wereld, waarin iedereen kan zijn wie die is.
Een luiaard is geen mislukte aap. Laat dat even binnenkomen. Een luiaard is niet te langzaam. Niet lui, niet ongemotiveerd, niet onvoldoende weerbaar, niet slecht aangepast.
Een luiaard is een luiaard.
Z’n lichaam is anders gebouwd, z’n tempo is anders, z’n energieverbruik, z’n behoeften zijn anders.
Een luiaard functioneert anders.
Als je een luiaard naast een aap zet en vervolgens besluit dat de luiaard pas geslaagd of “succesvol” is wanneer die kan leven als een aap, dan ligt het probleem niet bij de luiaard…
Dan ligt het probleem bij degene die heeft bepaald dat een aap de norm is.
Genoeg is genoeg
Jarenlang dacht ik dat ik een mislukte aap was. Dat er iets aan mij moest veranderen, omdat ik een mislukt mens was die het leven verkeerd deed. Ik moest sterker worden. Weerbaarder. Minder gevoelig, minder intens, minder moeilijk, minder emotioneel en minder veel.
Ik moest leren functioneren. Me aanpassen. Doorzetten. Grenzen verleggen. Mezelf reguleren, beheersen, verklaren, verbeteren. Presteren en performen.
Tot ik me begon af te vragen: Wie heeft eigenlijk besloten dat ik verkeerd functioneer?
En belangrijker: voor wie is mijn manier van functioneren verkeerd?
“Je moet uit je comfortzone!” hoorde ik vaak. Maar ik hád helemaal geen comfortzone. Ik was helemaal niet comfortabel in deze wereld. Ik voelde me een alien. Gecrasht op de verkeerde planeet.
Als iemand nu tegen me zegt: “Je moet uit je comfortzone!” denk ik: “Nee, JIJ moet uit mijn comfortzone.”
Laat me met rust.
Let me be.
Een luiaard is geen mislukte aap
Ik realiseerde me: ik was nooit kapot. Ik was nooit mislukt. Ik was nooit een slecht mens dat het leven verkeerd leefde. Ik deed me alleen decennialang sterker voor en maskeerde mezelf in een wereld die voortdurend vroeg om mezelf te verlaten.
Ik geloof niet langer in een wereld waarin mensen voortdurend moeten worden gerepareerd of verbeterd, zodat ze mee kunnen draaien in een patriarchale, kapitalistische maatschappij, die gemaakt is voor apen en luiaards en anderen buitensluit.
Jezelf constant aanpassen of spiritueel amputeren om in een mal te passen die simpelweg alleen het patriarchale systeem dient, is pure waanzin.
Want als je analyseert wie er écht profiteert van die mal, zie je meteen de harde realiteit: dit systeem mist elke vorm van menselijkheid.
Het is pure uitbuiting.
De waanzin van het systeem
Denk er eens over na hoe bizar die mal eigenlijk is (kort door de bocht, deze lijst is natuurlijk verre van compleet)
- Het begint al bij kinderen: we leren kinderen dat hun eigen grenzen minder belangrijk zijn dan de wensen van volwassenen.
- Het raakt neurodivergente kinderen en volwassenen: die voortdurend te horen krijgen dat ze ‘eindelijk eens normaal moeten doen’, zich niet zo moeten aanstellen, niet moeten zeuren en gewoon door moeten gaan.
- Het raakt mensen van kleur: van wie wordt verwacht dat ze hun cultuur, haar, stem, persoonlijkheid temperen om de dominante witte norm niet te ‘bedreigen’ of te ‘ongemakkelijk’ te maken.
- Het raakt de LHBTQI+-gemeenschap: die zich dagelijks in bochten moet wringen om te voldoen aan rigide, achterhaalde hokjes over gender en seksualiteit, puur om de status quo te behagen.
- Het raakt sensitiviteit: een gevoelig mens moet blijkbaar gehard worden, totdat die niets meer voelt.
- Het raakt moeders: een uitgeputte moeder krijgt simpelweg te horen dat ze ‘gewoon nóg beter moet leren plannen’.
- Het raakt mannen: want ‘echte mannen’ huilen niet.
Het is onmenselijk en de ontmenselijking moet stoppen.
We proberen mensen kapot te knippen zodat ze in het systeem passen, in plaats van het systeem aan te passen aan de mens. Maar een mens dat instort onder voortdurende overbelasting hoeft niet automatisch weer ‘belastbaar’ gemaakt te worden om terug de fabriek in te kunnen.
Het onmenselijke systeem moet weg, niet wij!
Steeds vaker kreeg ik het gevoel: “Ik moet weg van deze planeet, ik trek het niet meer. Het is te zwaar, te naar, te pijnlijk” en ik hoor steeds meer mensen die met dit soort gedachten rondlopen.
Maar nu denk ik: het is toch te zot voor woorden dat wij denken dat we weg moeten, terwijl het systeem weg moet!
Maar zoiets ontmantel je niet 1,2,3. Dus in plaats van te vechten tegen het oude, is het denk ik wijs om te beginnen met bouwen van iets nieuws.
Ik denk dat het wijs is onszelf te verplaatsen naar een passende omgeving, want uiteindelijk heb je alleen invloed op jezelf en je eigen gedrag. Vandaaruit kan iets nieuws ontstaan.
Jezelf in een andere omgeving verplaatsen met gelijkgestemden en/ of steun is géén zwakte. Dat is intelligentie. Het patriarchaat heeft ons alleen geleerd om het leven te meten. Maar het leven is niet bedoelt om te meten, maar om te leven.
Het patriarchaat is voor mij niet simpelweg een systeem waarin mannen de baas zijn. Het is een manier van organiseren waarin macht, hiërarchie, competitie, controle, bezit, performance en productie centraal staan. Waarin waarde meetbaar moet zijn.
Wat levert het op? Hoeveel doe je? Hoe snel ben je? Hoeveel verdien je? Hoeveel produceer je? Hoe goed presteert je kind? Hoeveel uren werk je? Hoe efficiënt ben je? Hoeveel kun je dragen?
En ergens onderweg zijn we gaan geloven dat een mens dat veel kan dragen daarom ook veel móét dragen. Dat een kind dat cognitief veel aankan daarom ook een volle schoolweek aankan. Dat iemand die intelligent is daarom ook arbeid kan verrichten.
Dat een vrouw die alles regelt daarom blijkbaar ook alles kan blijven regelen. Dat een moeder die haar kinderen liefheeft zichzelf wel op de laatste plaats kan zetten. Dat wie instort, onvoldoende sterk was.
De maatschappij is gaan lijken op een intensieve menshouderij.
Het is waanzin!
Een lichaam is géén machine
Mijn lichaam is geen machine. Mijn lichaam is geen productiemiddel. Mijn zenuwstelsel is geen apparaat dat ik eindeloos kan overklokken. Mijn energie is niet onbeperkt. Mijn aandacht is geen publiek bezit. Mijn tijd is niet automatisch beschikbaar voor anderen. Mijn huis is geen openbare ruimte.
Mijn grens is geen wens. Mijn grens is ook geen suggestie. Mijn lichaam is van mij. Mijn kinderen zijn geen project. Mijn moederschap is geen managementfunctie. En rust is geen beloning voor wanneer ik genoeg heb gepresteerd.
Rust is een levensbehoefte. Net als veiligheid, verbondenheid, (adem)ruimte, slaap, spelen, natuur en liefde.
Waarom zouden we die dingen pas serieus nemen wanneer iemand ziek wordt?
Wat een waanzin!
Op weg naar een matriarchaat
Daarom geloof ik in een matriarchaat. Niet omdat vrouwen beter zijn dan mannen. Niet omdat mannen onderdrukt moeten worden. Niet omdat we de machtsverhoudingen simpelweg moeten omdraaien, want dat heeft geen zin (zie de Netflix film “Ladies first”.)
Ik wil geen vrouwelijke versie van dezelfde verziekte, onderdrukkende machtsstructuur. Ik wil een andere wereld. Een wereld waarin léven de maatstaf is. Waarin zorg gezien wordt. Waarin het lichaam mee mag doen. Waarin kinderen mee mogen doen. Waarin íedereen mee mag doen.
Every body!
Een nieuwe wereld waarin intuïtie niet automatisch wordt weggewuifd omdat het niet in een spreadsheet past.
Waarin samenwerking geen zwakte is. Waarin afhankelijkheid niet beschamend is. Waarin niemand zich hoeft te schamen omdat die ondersteuning nodig heeft.
Waarin we niet vragen: Hoeveel kan jij produceren? Maar: Wat heb jij nodig om te kunnen leven? En wat heeft Moeder Aarde nodig om te kunnen blijven leven en ons op haar te laten leven.
Dat is voor mij het matriarchaat.
Kinderen éérst
Het kind is geen toekomstige werknemer. Dit is misschien wel waar ik het meest radicaal in ben geworden. Een kind hoeft niet klaargestoomd te worden voor de arbeidsmarkt. Een kind hoeft niet efficiënt te zijn. Een kind hoeft niet voortdurend te presteren. Een kind hoeft niet vroeg te leren zichzelf weg te cijferen om “succesvol” te zijn.
Een kind hoeft niet te bewijzen dat het weerbaar is. Een kind hoeft niet te leren dat volwassenen gelijk hebben wanneer z’n lichaam iets anders vertelt. Een kind is geen onaf product. Een kind is al iemand.
En als een kind durft te zeggen: “Ik kan dit niet” dan wil ik niet automatisch horen: Hoe krijgen we je zover dat je het tóch doet? Ik wil weten: Waarom kan dit kind dit niet? Wat vertelt het? Wat ziet het? Wat voelen wij niet? Welke behoefte wordt niet gehoord? Welke omgeving past niet? Welke grens wordt overschreden?
Want het kind is níet het probleem.
Het kind is niet te groot voor de mal. De mal is te klein voor het kind. Het past niet. One size fits all is waanzin.
Een kind dat zich constant kleiner moet maken en aan moet passen om in deze wereld te passen, komt klem te zitten. Kinderen hebben juist ademruimte nodig om zichzelf te kunnen zijn.
Een andere wereld
Ik wil geen wereld waarin iedereen moet leren klimmen in de hoogste boom, alsof we allemaal apen zijn. Ik ben een luiaard (figuurlijk dan hè, niet letterlijk 😉 ) en een luiaard is geen mislukte aap! En een aap is geen mislukte luiaard.
Ik wil een wereld waarin we eindelijk begrijpen dat niet iedereen een boom hoeft te beklimmen. Misschien is de één een aap. Misschien de ander een luiaard. Misschien is iemand een vogel. Een vis. Een paard, cheetah, dolfijn, slang, mug of beerdiertje. Nou ja, you get the picture. 🙂
Waarom kunnen we niet iedereen in z’n waarde laten en iedereen respecteren en accepteren zoals die is?
Er is geen juiste manier
Wie zijn wij om te bepalen dat er één juiste manier is om te leven?
Neurodivergentie laat ons zien hoeveel menselijke variatie we jarenlang als afwijking en “stoornis” hebben behandeld.
Natuurlijk hebben niet alleen neurodivergente mensen meer ruimte nodig. Iedereen heeft ruimte nodig om zichzelf te zijn. Niet iedereen is gelijk, maar we zijn wél allemaal gelijkwaardig.
Ik hoop dat we onze hele samenleving opnieuw gaan ontwerpen rond menselijke diversiteit.
Als SAMENleving. In plaats van enkeloverleving…
En dan niet opnieuw ontwerpen rond het gemiddelde, want het gemiddelde bestaat niet als mens. Het gemiddelde is een statistische constructie. Mensen zijn geen gemiddelden.
Mijn kinderen zijn geen gemiddelden. Ik ben geen gemiddelde. Jij bent geen gemiddelde. Wij zijn geen gemiddelden.
Wij zijn geen cijfers of statistieken. Wij zijn levende wezens, met een letterlijk wonderbaarlijk lichaam.
Ik wil een wereld waarin grenzen geen aanval zijn. Een wereld waarin een “nee” niet automatisch onderhandeld, verdedigd of bewezen hoeft te worden. Waarin een grens geen uitnodiging is om harder te duwen en een “nee” wordt gerespecteerd.
Een wereld waarin kinderen lichamelijke autonomie leren. Waarin volwassenen elkaar niet proberen te beheersen onder het mom van liefde. Waarin veiligheid belangrijker is dan gelijk krijgen. Waarin een relatie niet betekent dat je toegang hebt tot iemand.
Grenzen zijn geen wensen en geen suggesties
Geen respect voor mijn grenzen? Toegang geweigerd. Niet uit wraak. Niet uit afwijzing. Uit zelfbehoud. Mijn grens is geen wens en geen suggestie. Het is een noodzaak om te kunnen bestaan.
Ik wil een wereld waarin traagheid weer mag bestaan. Ik wil dat we weer begrijpen dat niet alles sneller, beter of “succesvoller” hoeft.
Dat een kind mag dromen. Dat een moeder mag zitten. Dat iemand een dag niets mag doen. Dat een gesprek niet productief hoeft te zijn. Dat spelen geen verspilde tijd is. Dat wandelen zonder doel waarde heeft.
Dat dieren geen machines zijn. Dat de natuur niet efficiënter hoeft. Dat we niet iedere minuut hoeven te vullen.
Dat een leven niet pas geslaagd is wanneer er zoveel mogelijk uit gehaald is of zoveel mogelijk €$£¥ oplevert. (Zie de documentaire: De Manager.)
Want wat als het doel van het leven niet maximale productie is? Wat als het doel simpelweg leven is? Dat idee geeft mij in ieder geval enorm veel rust, ruimte en helderheid.
Het matriarchaat begint in je binnenwereld
Ik bouw mijn eigen stukje matriarchaat. Niet morgen. Niet nadat de politiek veranderd is. Niet nadat de wereld eindelijk begrijpt wat ik bedoel.
Maar hier. In mijn binnenwereld. In mijn huis. In mijn moederschap. In mijn grenzen. In hoe ik met mijn kinderen praat. In hoe ik naar mijn lichaam luister. In hoe ik met dieren omga. In de manier waarop ik probeer te leven.
Ik wil een huis waarin veiligheid belangrijker is dan status. Rust belangrijker dan schijn. Waarheid belangrijker dan sociale beleefdheid. Verbinding belangrijker dan controle en waarin niemand zichzelf hoeft te bewijzen om erbij te mogen horen.
De revolutie begint volgens mij wanneer we stoppen met excuses maken voor wie we zijn. Stoppen met verdedigen, bewijzen, kleiner maken.
Ik ben geen mislukte aap. Mijn kinderen zijn geen mislukte versies van kinderen die “makkelijker” functioneren. Een gevoelig mens is geen defect mens. Een neurodivergent brein is geen verkeerd brein.
Een vrouw die haar grenzen bewaakt is geen moeilijke vrouw. Een kind dat “stop” of “nee” zegt, is geen ongehoorzaam kind. Een moeder die haar rust pakt, is geen slechte moeder. Een mens dat anders leeft is niet een mens dat “verkeerd” leeft.
Het spectrum van mens-zijn
Blijkbaar zijn we gewoon vergeten hoe groot het spectrum van mens-zijn eigenlijk is. En is het tijd om dat opnieuw te ontdekken. Niet door iedereen hetzelfde te maken, maar door ruimte te maken voor verschil.
Niet door de sterkste bovenaan te zetten. Maar door ervoor te zorgen dat niemand onderaan hoeft te vallen. Niet door het leven te onderwerpen aan het systeem. Maar door het systeem ondergeschikt te maken aan het leven.
Ik wil geen wereld waarin mijn kinderen leren hoe ze zichzelf moeten verlaten om erbij te horen. Ik wil een wereld waarin ze zichzelf mogen blijven.
En als dat betekent dat we daarvoor de wereld opnieuw moeten bouwen? Dan bouwen we hem opnieuw toch?! Steen voor steen. Grens voor grens. Kind voor kind. Moeder voor moeder. Mens voor mens.
Tot een luiaard niet meer hoeft uit te leggen waarom hij niet sneller gaat. Want eindelijk begrijpt iedereen: Hij was nooit een mislukte aap. Hij was altijd al een luiaard.
Samen zijn wie je bent.
Welkom in het matriarchaat.
